ABSTRACT

Đề tài: Ứng dụng đồng vị phóng xạ môi trường nghiên cứu nguồn gốc trầm  tích gây bồi lắng hồ thủy điện Thác Mơ
Chủ nhiệm: ThS. Phan Sơn Hải

Tổng số 97 mẫu trầm tích được lấy tại 10 vùng trong hồ Thác Mơ diện tích lưu vực 2200 km2, trong đó 7 vùng nằm trên các nhánh sông chảy vào hồ và 3 vùng ở giữa hồ. Trên lưu vực hồ, 34 mẫu đất đã được lấy tại 8 vùng khác nhau, trong đó 5 vùng trồng cây công nghiệp dài ngày và 3 vùng trồng cây ngắn ngày. Hàm lượng các đồng vị phóng xạ môi trường trong tất cả các mẫu trầm tích được xác định bằng phương pháp thu phổ gamma và hạt alpha. Hàm lượng 11 nguyên tố vết và đa lượng trong 25 mẫu trầm tích thuộc 10 vùng trên được xác định bằng kỹ thuật huỳnh quang tia X (XRF). Hàm lượng các đồng vị phóng xạ môi trường trong tất cả các mẫu đất được xác định bằng phương pháp thu phổ gamma.

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, cặp đồng vị 230Th và 232Th có khả năng cung cấp thông tin về nguồn gốc không gian của trầm tích đối với các lưu vực lớn, còn cặp đồng vị 226Ra và 232Th có thể được sử dụng để nghiên cứu nguồn gốc trầm tích với các lưu vực nhỏ. Bằng cách sử dụng các đồng vị 230Th và 232Th, tỷ phần đóng góp trầm tích của các nhánh sông chính vào hồ Thác Mơ đã được xác định. Đối với 3 nguồn cung cấp trầm tích nằm ở phần lưu vực phải thì sông Đaklun là nguồn cấp chủ yếu, chiếm tới 74% lượng trầm tích đến từ các nguồn này. Đối với vùng ở giữa và cuối hồ, trầm tích đến từ các nhánh sông nằm bên phần lưu vực trái chiếm đa số với phần đóng góp 61%, còn các nhánh sông nằm trên phần lưu vực phải chỉ đóng góp 39%. Kết quả nghiên cứu này được hỗ trợ thêm bởi thông tin thu được từ các nguyên tố vết trong trầm tích.

Đồng vị 137Cs có khả năng cung cấp thông tin nguồn gốc lớp của trầm tích hồ. Đồng vị này đã cho thấy tại hầu hết các vùng khảo sát, phần lớn trầm tích đến từ các vùng đất trồng cây ngắn ngày, cày xới thường xuyên. Tính trung bình thì đất cày xới thường xuyên cung cấp 68% lượng trầm tích hồ, còn các vùng đất trồng cây công nghiệp dài ngày chỉ cung cấp 32%.