ABSTRACT

Đề tài: Nghiên cứu ứng dụng kết hợp các đồng vị Be-7 và Cs-137 để đánh dấu hiệu quả chống xói mòn của các hàng cây phân xanh đối với vùng đất dốc trồng cây ngắn ngày ở Tây Nguyên
Chủ nhiệm: ThS. Phan Sơn Hải

 

The fallout radionuclide 7Be was applied for assessment of short-term soil erosion rates at conventional runoff plots in the Central Highlands. In comparison with data from runoff plot method, following remarks can be drawn: (i) In the case of low erosion rates (less than 4.5 t ha-1 mo-1), soil erosion rates estimated by 7Be technique using the Profile-Distribution Model were consistent with net soil erosion rates when particle size correction factor P is taken into account; (ii) In the case of high erosion rates (greater than 4.5 t ha-1 mo-1), the conversion model overestimated soil erosion rates when P was not allowed for, and underestimated erosion rate when P factor was taken into account.

The combined use of 137Cs and 7Be for assessment of medium- and short-term soil erosion rates for corn fields using Tephrosia hedgerows as a soil conservation technology has been carried out. The average medium-term erosion rate of 50 years assessed by 137Cs technique is 4.61 t ha-1 mo-1 and short-term soil erosion rate of 5 months assessed by 7Be technique is 1.40 t ha-1 mo-1. By using Tephrosia hedgerows as the soil conservation technology, soil erosion rate was considerably controlled and it reduced from 4.61 t ha-1 mo-1  to 1.40 t ha-1 mo-1. By using 7Be technique, the affectiveness of soil conservation technologies applying in sloping lands can be quickly assessed. Therefore, parametres of soil conservation measures such as the width of hedgerows, the kind of crops, the distance between rows, etc. can be modified so that the efficiency in retaining eroding soil should be improved.

Đồng vị Be-7 được áp dụng để đánh giá tốc độ xói mòn tại các mô hình ô thửa truyền thống tại Tây Nguyên. Sự so sánh kết quả đánh giá của phương pháp Be-7 và số liệu đo trực tiếp của phương pháp truyền thống đưa đến các nhận xét sau: (i) Trong trường hợp xói mòn diễn ra với tốc độ nhỏ (nhỏ hơn 4.5 t ha-1 mo-1), kỹ thuật Be-7 sử dụng "mô hình khuếch tán theo profin" để tính toán đưa ra tốc độ xói mòn phù hợp với kết quả đo trực tiếp trên ô thí nghiệm nếu hệ số hiệu chỉnh cấp hạt P được tính đến; (ii) Khi xói mòn diễn ra với tốc độ lớn (lớn hơn 4.5 t ha-1 mo-1), "mô hình khuếch tán theo profin" đưa ra giá trị thiên lớn về tốc độ xói mòn khi P không được tính đến và đưa ra giá trị thiên bé so với giá trị thực tế khi P được tính đến.

Các đồng vị Cs-137 và Be-7 đã được dùng kết hợp để đánh giá tốc độ xói mòn và phân bố lại đất bề mặt đối với vùng trồng ngô có các hàng cây cốt khí (Tephrosia) giữ đất ở Ban Mê Thuột. Đồng vị Cs-137 đã cung cấp thông tin xói mòn trong một giai đoạn lịch sử dài khoảng 50 năm và Be-7 cung cấp thông tin về động học lớp đất bề mặt trong một giai đoạn ngắn khoảng 5 tháng mùa mưa. Quá trình phân bố lại lớp đất mặt vùng nghiên cứu trong 50 năm và trong 1 vụ mùa trồng ngô đã được thể hiện rõ ràng qua số liệu Cs-137 và Be-7 đo được.

Các hàng cây cốt khí trồng theo đường đồng mức đã có tác dụng giữ đất, chống xói mòn rất hiệu quả. Với sự có mặt của chúng, tốc độ xói mòn đã giảm đi 3.3 lần, từ 4.61 t ha-1 mo-1 xuống còn 1.40 t ha-1 mo-1. Phương pháp Be-7 cho phép đánh giá nhanh hiệu quả của các băng chắn chống xói mòn trên đồng ruộng. Hiệu quả giữ đất của từng băng chắn được thể hiện rất rõ dựa trên mô hình phân bố lại đất bề mặt được xây dựng từ số liệu hàm lượng Be-7 trong đất. Thông tin này cho phép chúng ta khắc phục được những vấn đề chưa hợp lý khi xây dựng các giải pháp chống xói mòn thực tế trên đồng ruộng.